English | Thai
About Eco-Question | Terms of Use | Privacy Policy | Contact Us
Health Tips

การดูแลจิตใจสำหรับผู้เป็นโรคเบาหวาน

December 14, 2010, 2:20 amFiled under: Health Tips — Posted by Eco-Question Editor

เรื่องโดย: กองบรรณาธิการ นิตยสารเบาหวาน
เผยแพร่โดย: Eco-Question Editor
เอื้อเฟื้อภาพประกอบโดย: © นิตยสารเบาหวาน
Special Thanks:

  • คุณเขมกร สิงห์สุข
    บรรณาธิการบริหาร นิตยสารเบาหวาน
  • คุณเฉลิมชัย  มาลีรอด
    Art Director นิตยสารเบาหวาน
  • นพ.ธวัชชัย ภาสุรกุล
    ผู้อำนวยการศูนย์เบาหวาน ไทรอยด์และต่อมไร้ท่อ โรงพยาบาลเวชธานี

การดูแลจิตใจสำหรับผู้เป็นเบาหวาน © นิตยสารเบาหวาน

การดูแลจิตใจสำหรับผู้เป็นเบาหวาน

สุขภาพกาย สุขภาพจิต เป็นสิ่งที่เกี่ยวข้องกันตลอดเวลา การมีสุขภาพกายไม่ดี ทำให้เกิดความวิตกกังวล ซึมเศร้า หงุดหงิด สุขภาพจิตเสีย ในทางตรงข้ามสภาวะสุขภาพจิตไม่ดีมีความเครียด ก็ก่อให้เกิดโรคทางกายตามมาได้ โรคเบาหวานเป็นโรคเรื้อรังทางร่างกาย ที่มีผลต่อสุขภาพจิตและมีผลกระทบต่อความเป็นอยู่ของผู้เป็นเบาหวาน

 

Back to top

ความรู้สึกทางด้านจิตใจของผู้เป็นเบาหวาน แบ่งได้เป็นช่วงๆ

ช่วงแรก

เมื่อรับรู้ว่าเป็นโรคเบาหวาน ซึ่งก็ทราบกันดีอยู่แล้วว่า เบาหวานเป็นโรคเรื้อรัง ไม่หายขาดแม่จะไม่รุ่นแรงในระยะต้น แต่อาจมีโรคแทรกซ้อนเรื้อรัง ก่อให้เกิดทุพพลภาพและโรคแทรกซ้อนอันตรายต่อชีวิตได้ ดังนั้นเมื่อทราบว่าตนเองเป็นเบาหวาน จึงอาจเกิดความรู้สึกและปฏิกิริยา เช่น

  • ปฏิเสธ
    ไม่ยอมรับว่าตนเองเป็นเบาหวาน ผู้เป็นมักจะคิดว่า "เป็นไปไม่ได้" "ไม่เคยมีญาติพี่น้องเป็นเบาหวานเลย" หรือ "ไม่ชอบรับประทานของหวานเลย ไม่น่าจะเป็นเบาหวานได้" นั่นคือการปฏิเสธความจริงที่ได้รับทราบว่าเป็นเบาหวาน

  • โกรธ
    อาจจะโกรธตนเองเรื่องการใช้ชีวิต โกรธว่าเพราะผู้อื่นชักจูงให้รับประทานหวาน อาจจะโกรธผู้รายงานผล ที่นำข่าวร้ายมาบอกให้ทราบ และก็ลงเอยด้วยการคิดว่า "ทำไมจึงต้องเป็นเรา"
  • ซึมเศร้า
    เมื่อมีการยืนยันผลเลือดเป็นที่แน่ชัดว่าเป็นการตรวจที่ถูกต้อง และผลการตรวจเป็นที่เชื่อถือได้ อาจจะทุเลาอาการโกรธ แต่เปลี่ยนเป็นซึมเศร้าที่ตนเองต้องเป็นโรคนี้ กังวลว่าจะถูกเปลี่ยนกิจวัตรประจำวัน เช่น เคยกินอาหารอย่างไม่ระมัดระวัง ต่อไปจะทำตามใจตนเองไม่ได้แล้ว บางคนได้รับคำแนะนำให้ลดน้ำหนัก ต้องออกกำลังกาย ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่เคยทำมาก่อน เป็นการฝืนใจ ฝืนกาย และมีความกังวลว่าจะทำไม่ได้
  • ปรับตัว
    หลังจากที่ป่านระยะข้างต้นแล้ว ผู้เป็นเบาหวานจะเริ่มเห็นความจริง และหันมาปรับตัวให้เข้ากับสภาพของตนทั้งด้านร่างกายและจิตใจได้เอง

ปัจจุบันทีมผู้ดูแลรักษาผู้เป็นเบาหวาน โดยเฉพาะวิทยากรเบาหวาน ที่เรียกว่า "Diabetes Educator" นั้น ได้รับการฝึกอบรมให้ใส่ใจสุขภาพกาย จิตใจ อารมณ์ ของผู้เป็นเบาหวาน ดังนั้นบุคลากรเหล่านี้จะช่วยให้ความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้องทั้งด้านการรับประทานอาหาร การใช้ยา การออกกำลังกายที่ถูกวิธีและเหมาะสม การดูแลในภาวะเจ็บป่วยเฉียบพลัน การป้องกันโรคแทรกซ้อนเฉียบพลัน และโรคแทรกซ้อนเรื้อรัง การติดตามผลการรักษา การดูแลรักษาเท้า และการดูแลในขณะตั้งครรภ์

ปัจจุบันมีวิธีการให้ความรู้แก่ผู้เป็นเบาหวานที่จัดโดย โรงพยาบาล และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นจัดชั้นเรียน (Class) จัดตั้งชมรมผู้เป็นเบาหวาน (Club) และการพบกันนอกเวลาการรักษา ซึ่งอาจจัดกิจกรรมนอกสถานที่ มีทั้งชนิดพักแรมและไปกลับ เรียกว่า "ค่ายเบาหวาน" (Camp) กิจกรรมต่างๆ เหล่านี้ เป็นการร่วมกันให้กำลังใจและให้ความรู้แก่ผู้เป็นเบาหวานอีกทางหนึ่ง นอกเหนือจากการพบแพทย์ โดยจะมีการหมุนเวียนให้พยาบาล นักกำหนดอาหาร เภสัชกร นักกายภาพบำบัด นักสังคมสงเคราะห์ นักวิชาการสาธารณสุข ซึ่งได้รับการอบรมและฝึกเป็นวิทยากรให้ความรู้ในการดูแล ผู้เป็นเบาหวานเป็นการเฉพาะ มาแบ่งเบาภาระให้แก่แพทย์ ช่วยซักถามประวัติความเป็นมา ความเป็นอยู่กิจวัตรประจำวัน ซึ่งเป็นข้อมูลประกอบการพิจารณาการรักษา ให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีคือ ใหปลอดโรคแทรกซ้อนทั้งเฉียบพลันและเรื้อรัง

 

Back to top

ช่วงที่ 2

การดูแลจิตใจสำหรับผู้เป็นโรคเบาหวาน © นิตยสารเบาหวาน

ปฏิกิริยาหลังการตรวจพบว่าเป็นเบาหวาน ในระยะ 3 เดือนแรก พบว่า เด็กที่เป็นเบาหวานยังคงมีอาการเครียด มีความลำบากในการปรับตัว และมักจะค่อยๆ หายไป ส่วนอาการซึมเศร้าจนต้องเยียวยามีไม่มากนัก อาจจะเกิดจากสุขภาพจิตพื้นฐานเดิมของผู้ป่วยเอง และระยะ 6 ปี หลังการตรวจพบ อาจจะมีความกังวลเพิ่มขึ้น เด็กที่อารมณ์แปรปรวนจะควบคุมเบาหวานได้ยาก

ทางด้านผู้ใหญ่จะมีอาการซึมเศร้าได้มากกว่าคนปกติ ผู้ที่ซึมเศร้ามากคือผู้อยู่ในระยะที่ต้องพักรักษาตัวในโรงพยาบาล เนื่องจากมีอาการเจ็บป่วยเฉียบพลัน และผู้ที่มีอาการอารมณ์แปรปรวน คือกลุ่มที่ผลการรักษาไม่เป็นตามเป้าหมาย ดังนั้นความเครียดอาจทำให้คุมเบาหวานได้ยาก หรือการคุมเบาหวานไม่ดีทำให้เกิดความเครียดได้

ช่วงที่ 3

ปฏิกิริยาที่มีต่อภาวะแทรกซ้อนเรื้อรัง ผู้เป็นเบาหวานมีความรู้สึกว่าตนไม่เหมือนคนอื่น จะต้องระมัดระวังการรับประทานอาหาร ต้องออกกำลังกายและต้องรับประทานยาให้ถูกต้องทั้งขนาดและเวลา บางทีต้องเพิ่มยาตามระยะเวลาที่เป็นมานาน มีผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตและความเป็นอยู่ รบกวนกิจกรรมที่เคยทำได้สะดวก เป็นสิ่งที่ทำให้ท้อแท้ว่า แม้พยายามปฏิบัติตัวอย่างระมัดระวังเต็มที่แล้ว ก็ยังมีโรคแทรกซ้อนตามมารบกวนอีก

ผู้ที่มีโรคแทรกซ้อนทางหลอดเลือดขนาดใหญ่ ซึ่งก่อให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจ อัมพฤกษ์ อัมพาต การเป็นแผลเรื้อรังที่เท้าจะมีอาการซึมเศร้าได้บ่อยเพราะคุณภาพชีวิตเสียไป หรือผู้มีโรคแทรกซ้อนทางหลอดเลือดเล็กทำให้จอตาผิดปกติ มองเห็นไม่ชัดมีส่วนที่ทำให้เกิดอาการทางจิตใจได้ มีความกังวลว่าจะสูญเสียสายตา

อาการซึมเศร้าและวิตกกังวลเหล่านี้ อาจเป็นเหตุให้การคุมเบากวานไม่เป็นไปตามที่ต้องการ และทำให้โรคแทรกซ้อนเกิดขึ้นได้ ดังนั้นจึงต้องให้ผู้เป็นเบาหวานเข้าใจแผนการรักษา และให้พยายามละ เลิก พฤติกรรมเสี่ยง หันมาใช้พฤติกรรมที่ก่อให้เกิดสุขภาพดี ทั้งสุขภาพกาย สุขภาพจิต ตั้งเป้าหมายร่วมกันเพื่อคุณภาพชีวิตของตนเอง

 

Back to top

วิทยากรเบาหวานช่วยท่านได้

การดูแลจิตใจสำหรับผู้เป็นโรคเบาหวาน © นิตยสารเบาหวาน

วิธีการให้คำปรึกษาจะเริ่มต้นด้วยการสอบถามความรู้ ความเข้าใจ และความรู้สึกนึกคิดของผู้เป็นเบาหวาน หากท่านมีข้อสงสัย ข้อข้องใจ ควรถามจนเป็นที่เข้าใจ การรับความรู้ที่คลาดเคลื่อนจากความจริง จะทำให้การรักษาไม่ได้ผลตามเป้าหมาย ในทางด้านจิตใจ วิทยากรเบาหวานจะซักถามประวัติความรู้สึกซึมเศร้า อาจะเป็นคำถามเกี่ยวกับกิจวัตรประจำวัน ถ้าเริ่มรู้สึกว่าแยกตัวจากสังคม ไม่สนใจตนเอง จะต้องได้รับการแก้ไข และถ้ามีอาการมากอาจต้องปรึกษาแพทย์เพิ่มเติม และไม่ว่าผู้เป็นเบาหวานอาจจะรู้สึกผิด หรือมีความกลัว ความอายที่จนไม่เหมือนผู้อื่น ทีมงานผู้ให้ความรู้จะให้กำลังใจเพราะว่ามีโรคเรื้อรังอื่นๆ อีกมากมายที่ทำให้ผู้ป่วยต้องจำกัดอาหาร และใช้ยาตลอดเวลา เช่นกัน

บทความที่เกี่ยวข้อง:

 

Back to top

Leave a Reply


Photos of the Day
Forest Biodiversity Collection © Khun Suchet Suwanmongkol Forest Biodiversity Collection © Khun Suchet Suwanmongkol Forest Biodiversity Collection © Khun Suchet Suwanmongkol

japan earthquake & tsunami relief japan earthquake & tsunami relief Haiti relief

Eco-Question of the DayEco-Question TipsDid You Know?Local NewsEnvironmental Events around the WorldEnvironment Research in ThailandClimate Change Research in ThailandHealth Tips

Web-&-Blog-We-Love www.ipcc.ch www.nature.org planetgreengame drweil wholeliving.com inhabitat.com verticalgardenpatrickblanc.com Partnership Web Design in Chiang Mai THAILAND